Hukukta Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Kıyas (Analoji) Fuat Altuntaş  - Kitap

Hukukta Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Kıyas

(Analoji)

1. Baskı, 
Mart 2025
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
16x24
Sayfa:
234
Barkod:
9786253771997
Kapak Türü:
Karton Kapaklı
Fiyatı:
470,00
Temin süresi 2-3 gündür.
Kitabın Açıklaması
Kıyas yöntemi, insanların gündelik yaşamda en çok kullandıkları yöntemlerden birisidir. İnsanlar bir sorunla karşılaştıklarında, en başta kıyaslama yaparak çözüme ulaşmaya çalışmaktadır. Günlük yaşamda olduğu gibi birçok alanda da kıyasın uygulandığı görülmektedir. Bu sebeple kıyas, hukuk alanında da olayların çözümü için kullanılan akıl yürütme yöntemlerinden birisi olarak karşımıza çıkar.
Bu yöntem, kural odaklı hukuk sistemlerinde ikincil derecede görülmektedir. Ancak "kural" dediğimiz olgu, dilin yapısındaki eksiklik, ihmaller ve teknolojik gelişmeler göz önüne alındığında kimi zaman olayların çözülmesinde yeterli olmamaktadır. Aslında bu durumu kaçınılmaz olarak da görmek mümkündür. Bu sebeple kural odaklı çözümde kullanılan tümdengelim yönteminin dışında farklı akıl yürütme yöntemlerine de başvurmak gerekir.
Kıyas yöntemi, böyle durumlarda kullanılacak akıl yürütme yöntemlerinin başında gelir. Zira olayın çözülmesinde kuralın bulunmadığı durumlarda zihin, benzerliğe dayanarak olaydan olaya doğru bir işleyiş göstermeye meyillidir. Ancak kıyas yöntemi, kuralına göre yapılmadığı zaman tehlikeli ve keyfi uygulamalara neden olabilir.
Dolayısıyla çalışmamızda bu gibi sorunların yaşanmaması amacıyla kıyasın sınırları, şartları ve uygulamadaki mantıki yapısını da ele aldık. Böylece kıyas yönteminin daha sağlıklı ve mantıki tutarlılıkta uygulanmasını amaçladık.
Kitabın Konu Başlıkları
.
Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Kıyas (Analoji – Örnekseme)
.
Genel Olarak Kıyasın (Analojinin) Hukuk Biliminde Kullanımı
.
Common Law Sisteminde Kıyas
.
Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Kıyas
.
İslam Hukukunda Kıyas
Kitapla İlgili Kategoriler
Yorumlar
Kitabın İçindekileri
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 
5
ÖZET 
7
İÇİNDEKİLER 
9
KISALTMALAR 
15
GİRİŞ 
17
BİRİNCİ BÖLÜM
AKIL YÜRÜTME YÖNTEMİ OLARAK KIYAS (ANALOJİ – ÖRNEKSEME)
I. KIYASIN GENEL OLARAK GÖRÜNÜMÜ 
21
II. KIYASIN GÜNLÜK HAYATTAKİ GÖRÜNÜMÜ 
26
III. DİĞER AKIL YÜRÜTME YÖNTEMLERİ İLE KIYASIN KARŞILAŞTIRILMASI 
28
A. Tümdengelim (Dedüksiyon–Tasım–Ta’lil) Yöntemi ile Kıyasın
Karşılaştırılması 
28
1. Genel Mantıkta Tümdengelim (Dedüksiyon) Mantığı Olarak Tasım
(Sillogizm) 
28
2. Tümdengelim Yöntemi ile Kıyas Arasındaki İlişki 
31
B. Tümevarım (İstikra–İndüksiyon) Yöntemi ile Kıyasın Karşılaştırılması 
34
1. Genel Olarak Tümevarım (İstikra) Yönteminin Yapısı 
34
2. Tümevarım Yöntemi ile Kıyas Arasındaki İlişki 
36
C. Birikimsel (Kondüktif–Tekevarımsal) Akıl Yürütme Yöntemi ile Kıyas
Arasındaki İlişki 
39
D. Enevarımsal (Abdüktif–Geriçıkarımsal–Heptengitmeli) Akıl Yürütme
Yöntemi ile Kıyas Arasındaki İlişki 
41
E. Mecazî (Metaforik) Çıkarım ile Kıyasın Karşılaştırılması 
44
1. Genel Olarak Mecaz (Metafor) 
44
2. Mecazî Çıkarım ile Kıyas Arasındaki İlişki 
45
F. Sınıflandırma (Classification) ile Kıyasın Karşılaştırılması 
46
1. Genel olarak Sınıflandırma (Classification) 
46
2. Sınıflandırma ile Kıyas Arasındaki İlişki 
50
İKİNCİ BÖLÜM
GENEL OLARAK KIYASIN (ANALOJİNİN) HUKUK BİLİMİNDE KULLANIMI
I. HUKUKTA KIYASIN ÖNEMİ VE AVANTAJLARI 
53
A. Önemi 
53
B. Avantajları 
56
II. HUKUKTA KIYASIN UNSURLARI 
58
A. Asl 
58
B. Fer 
58
C. İllet (Benzerlik) 
59
D. Hüküm 
59
III. HUKUKTA KIYASIN TANIMI 
60
A. Genel Olarak 
60
B. Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Kıyasın Tanımı 
60
C. Common Law Sisteminde Kıyasın Tanımı 
62
D. İslam Hukukunda Kıyasın Tanımı 
64
IV. HUKUK ALANINDA UYGULANAN KIYAS YÖNTEMİNİN MANTIKSAL YAPISI 
65
V. HUKUK ALANINDA UYGULANAN KIYAS YÖNTEMİNDE BENZERLİK MESELESİ:
UYGUN BENZERLİĞİN TESPİT EDİLMESİ 
67
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
COMMON LAW SİSTEMİNDE KIYAS
I. GENEL OLARAK COMMON LAW SİSTEMİ 
71
II. COMMON LAW SİSTEMİNDE UYGULANAN TEMEL AKIL YÜRÜTME
METOTLARI 
76
III. VAKIA HUKUKUNDA UYGULANAN KIYAS 
79
A. Vakıa Hukukunda Kıyas Yönteminin Mantıksal Yapısı 
80
B. Vakıa Hukukundaki Kıyas Yönteminin Temel Özellikleri 
82
1. Tutarlılık İlkesi 
82
2. Tikele Odaklanma 
82
3. Düşük veya Orta Seviyede Soyutlanmış İlkeler 
83
4. Eksik Kuramlaşmış Yargılar 
84
C. Kıyas Yönteminin Vakıa Hukukundaki Çeşitli Uygulamaları 
84
1. Emsal Kararların Uygun Temel Nokta Olarak Belirlenmesi 
84
2. Olgusal Benzerlikler ve Farklılıklar (Emsal Karara Kıyasen Uyulması
ve Emsal Kararın Tefrik Edilmesi) 
85
3. Ratio Decidendi’nin Belirlenmesi 
90
4. Emsal Kararın Soyut ya da Somut Olması Durumlarında Kıyas
Yönteminin Kullanımı 
92
5. Emsal Kararlar Arasında En Uygun Olanın Belirlenmesi 
93
6. Emsal Kararlar Arasında Görünürde Bir Çatışma Olması Durumunda
Kıyasın Kullanımı 
95
7. Emsal Kararlardan İlke Elde Etmede Kıyasın (İlke Kıyasının)
Kullanımı 
96
D. Common Law’da Kıyas Yönteminin Kullanımının Sınırlılığı 
98
IV. MEVZUAT HUKUKUNDA UYGULANAN KIYAS 
99
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
KITA AVRUPAsı HUKUK SİSTEMİNDE KIYAS
I. GENEL OLARAK 
101
II. KIYAS YÖNTEMİNİN KITA AVRUPASI’NDA OLAĞAN KULLANIMI 
103
Kurallarındaki Belirsizliğin Çözümünde Kıyasın Rolü) 
103
B. Kıyas Yönteminin Uygulamadaki Ön Şartı Olarak Boşluk Kavramı 
109
1. Kural İçi Boşluk–Kanun İçi Boşluk (İntra Legem) 
109
2. Açık Boşluk–Kanun Boşluğu (Praeter Legem) 
110
3. Örtülü Boşluk–Gizli Boşluk 
111
4. Hukuk Boşluğu–İlke Boşluğu (Extra Legem) 
114
a) Hukuk Boşluğu Durumunda İlke Kıyası ile Hukuk Yaratma 
114
b) Bir Hukuk Boşluğu Olarak Usuli (Teknik) Boşluk Kavramı 
116
C. Yatay Sınırlandırma–Olumsuz Cevap Araştırması (Negative Answer
Question) 
117
D. Dikey Sınırlandırma–Kıyas Yönteminde Anayasal Sınırlandırma 
122
E. Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Kıyasın Uygulanışı 
125
III. KIYAS YÖNTEMİNİN KITA AVRUPASI’NDA İSTİSNAİ TARZDA KULLANIMLARI 
129
A. Emsal Kararlarda Kıyas Yönteminin Uygulanması 
129
1. Genel Olarak Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde Emsal Kararlarda
Kıyas Yönteminin Uygulanması 
129
2. Türk Hukuk Sisteminde Emsal Kararlarda Kıyas Yönteminin
Uygulanması 
131
a) Türk Hukuk Sisteminde Emsal Kararların Nitelikleri 
131
b) Emsal Kararların Türk Hukukunda Önemi ve Bunun Kıyas
Yönteminin Kullanılmasına Etkisi 
132
c) Emsal Kararın Somut Olaya Uygulanması Sırasındaki Analizi 
134
B. Kural İçi Boşluğun Doldurulmasında Kıyasın Kullanımı 
135
C. Hükmün Anlamının Tespitinde Kıyasın Kullanımı 
137
D. Birbirine Benzer Hukuk Kurallarının Anlamlarının Berraklaşması
Amacıyla Kıyas Yöntemine Başvurma 
139
E. Hukuki Kuruma Kıyas Yönteminin Uygulanması 
140
F. Yabancı Hukuki Kurumlara Yapılan Kıyas Yöntemi 
141
G. Hukukî Kıyasta Kullanılan Kıyas Yöntemi 
142
IV. KIYAS YÖNTEMİNİN KITA AVRUPASI’NDAKİ HUKUKİ NİTELİĞİ 
143
A. Kıyas Yöntemi Yasama Kuvvetinin Bir Gaspı Mıdır? 
143
B. Kıyas Yönteminin Hukuki Niteliği (Yorum mu Hukuk Yaratma mı?) 
147
C. Kıyas Yönteminin Türk Hukukundaki Hukuki Dayanağı ve Sınırı 
149
V. HUKUKTA AKIL YÜRÜTME YÖNTEMİ OLARAK KIYASIN ŞARTLARI 
152
A. Kıyasın Uygulanması İçin Hakkında Düzenleme Olmayan Bir Olay Olmalı 
152
B. Kıyas Yönteminde Kıyaslanan ile Kıyaslanılan Özdeş Olmamalı 
153
C. Uygulanacak Hüküm Kıyaslanan Şeye Mahsus Olmamalı 
153
D. Kural Olarak İstisnai Hükümlere Kıyas Uygulanmaz 
153
E. Kıyasın Uygulaması Ödev Yükleyen ve Kişi Hak ve Özgürlükleri
Sınırlandırıcı Nitelikte Olmamalı 
154
F. Bir Şeyi Zikretmek, Diğerini Dışlamaktır “Expressio Unius Est Eclusio
Alterius” İlkesinin Uygulandığı Yerde Kıyas Yapılamaz 
155
G. Kıyasın Uygulanması, İstisnai Bir Durumdur 
156
VI. KITA AVRUPASI HUKUK SİSTEMİNDE UYGULANAN KIYAS YÖNTEMİNİN
YORUM YÖNTEMLERİNDEN FARKI 
157
A. Evleviyet Yöntemi (Argumentum a Fortiori) ile Kıyas Yönteminin
Karşılaştırılması 
157
1. Genel Olarak Evleviyet Yöntemi 
157
2. Evleviyet Yöntemi ile Kıyas Yöntemi Arasındaki İlişki 
159
B. Aksi ile Kanıt Yöntemi (Argumentum a Contrario) ile Kıyas Yönteminin
Karşılaştırılması 
162
1. Genel Olarak Aksi ile Kanıt Yöntemi 
162
2. Aksi ile Kanıt Yöntemi ile Kıyas Yöntemi Arasındaki Farklılıklar 
164
C. Genişletici Yorum ile Kıyas Yönteminin Karşılaştırılması 
166
1. Genel Olarak Genişletici Yorum 
166
2. Genişletici Yorum ile Kıyas Yöntemi Arasındaki Farklılıklar 
166
3. Genişletici Yorum ile Kıyas Yöntemi Arasındaki Ortak Yanlar 
169
4. Ceza Hukuku Alanında Kıyas Yöntemi ve Genişletici Yorum 
171
D. Amaca Uygun Sınırlandırma (Teleolojik Redüksiyon) ile Kıyas
Yönteminin Karşılaştırılması 
175
BEŞİNCİ BÖLÜM
İSLAM HUKUKUNDA KIYAS
I. KIYAS YÖNTEMİNİN TARİFİ, NİTELİĞİ, ŞER’İ VE AKLİ DAYANAĞI 
179
A. Kıyasın Tarifi 
179
B. Kıyasın Niteliği 
180
C. Şer’i Dayanağı 
181
1. Kitap (Kur’an–ı Kerim) 
182
2. Sünnet (Hadisler) 
183
3. Sahabelerin Uygulamaları ve Bu Uygulamalar Neticesinde Oluşan
İcma 
184
D. Akli Dayanağı 
185
II. KIYASIN UNSURLARI 
186
A. Asl 
186
1. Genel Olarak Asl 
186
2. Aslın Hükmü İle İlgili Şartlar 
187
a) Aslın Hükmü Kitap ve Sünnet ile Sabit Olmalıdır 
187
b) Aslın Hükmü, Akıl Tarafından Anlaşılabilir Bir İllete Sahip
Olmalıdır 
188
c) Aslın Hükmü Asla Mahsus (Muhtassun Bih) Olmamalıdır 
188
d) Aslın Hükmü Kıyasa Aykırı Olacak Nitelikte İstisnai Bir Hüküm
Olmamalıdır 
189
B. Hüküm 
189
C. Fer’ 
191
1. Fer’in Şartları 
191
a) Fer’in Hükmü Nassla Belirtilmiş Olmamalı 
191
b) Asldaki İllet Fer’de de Olmalı 
192
2. Fer’in Başka Bir Olayda Kıyas İçin Asl Olup Olmaması Sorunu 
193
D. İllet 
193
1. Genel Olarak İllet 
193
2. İslam Hukuku Terimi Olarak İllet 
194
3. İllet İle İlgili Bilinmesi Gereken Bazı Kavramlar 
195
a) Tahricu’l–Menat (İlletin Tespiti) 
195
b) Tenkihu’l–Menat (İlletin Belirginleştirilmesi) 
195
c) Tahkiku’l–Menat (İlletin Uygulanması) 
197
4. İlletin Şartları 
197
a) Zahir (Açık) olması 
197
b) Mazbut (İstikrarlı) Olması 
198
c) Hükme Münasip (Uygun) Olması 
199
d) Müteaddi (Geçişli– Sirayet Edici) Olması 
199
5. İllet ve Hikmet Arasındaki İlişki 
200
6. İlleti Belirleme Yolları 
201
a) Kitap ve Sünnet Nasslarından İlleti Çıkarma 
202
b) İcma’dan İlleti Çıkarma 
203
c) İllet ile Hüküm Arasındaki Uygunluğu Araştırarak İllet Çıkarma 
204
III. MÜNASİP VASFIN KISIMLARI (İLLET İLE HÜKÜM ARASINDAKİ MÜNASEBET) 
204
A. Münasib–i Müeessir 
205
B. Münasib–i Mülga (Mülaim) 
205
C. Münasib–i Mürsel 
206
IV. KIYASIN KISIM VE DERECELERİ 
206
A. Kıyas–ı Evla 
206
B. Kıyas–ı Müsavi 
207
C. Kıyas–ı Edna 
207
V. İSLAM CEZA HUKUKU ALANINDA (UKUBAT) KIYASIN KULLANIMI 
208
VI. KIYASI UYGULAYACAK OLAN KİŞİNİN BİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 
208
VII. İSTİHSAN 
209
A. Genel Olarak İstihsan 
209
B. Kapalı Kıyas Sebebiyle İstihsan 
210
C. Kıyas ile İstihsanın Karşılaştırılması 
210
VIII. MESALİH–İ MÜRSELE 
211
A. Genel Olarak Mesalih–i Mürsele 
211
B. Mesalih–i Mürsele Deliline Dayanan Örnekler 
212
C. Mesalih–i Mürsele ile Kıyas’ın Karşılaştırılması 
213
SONUÇ 
215
KAYNAKÇA 
223